Deze week werd de onderwerpen privacy en surveillance behandeld, aan de hand van een hoorcollege van Ot van Daalen van de stichting Bits of Freedom en de tekst National ID Cards: Crime-Control, Citizenship and Social Sorting van socioloog David Lyon. Bits of Freedom is een organisatie die opkomt voor ‘digitale burgerrechten’, waarbij zij met name strijden voor privacy in de hedendaagse digitale samenleving. In deze tekst zal ik mijn mening omtrent het centraal digitaal opslaan van persoonsgegevens door de overheid, aan de hand van de hierboven genoemde bronnen, uiteenzetten. Het debat rondom privacy en surveillance is een debat wat heden ten dage weer ten volle oplaait, mede onder invloed van Bits of Freedom. Met de invoeringen van de OV-chipkaart, het paspoort met vingerafdruk, het electronisch patiëntendossier en de slimme energiemeter merkt de burger steeds meer van de controlerende ingrepen die de overheid doorvoert. Niet elke burger is het hier mee eens, en wanneer men een gesprek aangaat met mensen omtrent dit onderwerp blijkt dat het vooral een emotioneel debat is wat er wordt gevoerd. Mensen voelen zich aangetast in hun privacy, en – met name met het nieuwe paspoort – als een crimineel benaderd. Ik vind het belangrijk om dit debat los te weken van dergelijke emotioneel geformuleerde argumenten en op een academischer niveau te benaderen.
Het grootste probleem wat Ot van Daalen in het college aandroeg met betrekking tot het centraal digitaal opslaan van persoonsgegevens is dat de overheid veel over de burger weet, maar de burger weinig over de overheid, iets wat bijdraagt aan het panopticon-gevoel. Naar zijn mening is dit problematisch, omdat de burger inzage dient te hebben in hetgeen er gebeurt met zijn gegevens. Met dit doel is Bits of Freedom nu bezig een online database te bouwen, de Persoongegevens Inzage Machine (PIM), waarmee mensen de gegevens die van hen zijn opgeslagen bij verschillende instanties op kunnen vragen. Ik denk dat dit een goed streven is, omdat naar mijn mening éénieder het recht moet hebben op inzage van zijn eigen gegevens.
Maar naast het meer zakelijke aspect van inzage in de opgeslagen gegevens is het ook, op een abstracter niveau, de vraag wat het digitaal opslaan en verwerken van deze persoonsgegevens voor gevolgen heeft. En het is vooral dit onderdeel wat Lyon problematiseert in zijn tekst. Hoewel hij in zijn tekst enkel spreekt over ID cards, is zijn theorie ook breder toepasbaar op andere, digitaal opgeslagen en verwerkbare, gegevens. Er zijn volgens Lyon door overheden meerdere redenen aangedragen voor het werken met een internationale biometrische ID card, waaronder het strijden tegen terrorisme, het tegengaan van identiteitsfraude en het tegengaan voor illegale immigratie. Op het eerste gezicht lijken dit allemaal zaken waartegen een overheid inderdaad ten volle moet strijden. De vraag die Lyon echter aandraagt, en hierin ben ik het absoluut met hem eens, is of digitale systemen deze functie geschikt kunnen vervullen. Door gebruik te maken van digitale systemen worden enkele binaire categorieën gecreeërd: iemand is compleet goed, of compleet fout. Marges verdwijnen, en ook de ambtenaar die ter plekke nog zaken kon beoordelen –of dit nou een grenswachter of een medewerker van een zorgverzekeraar is- wordt macht ontnomen. Wanneer de wereld steeds meer wordt geregeerd door systemen, is het de vraag of de burgerrechten niet in het geding komen.
Ik ben het met Lyon eens dat het belangrijk is dat burgerrechten in het oog worden gehouden, en dat er altijd nog een mens met bevoegdheden tussen de burger en de machine instaat. Toch vind ik dat ook hij in zijn tekst meerdere ‘makkelijke’ en op de emotie inspelende argumenten maakt, zonder verder brongebruik. Een voorbeeld hiervan is de volgende frase: “In particular, many have observed how the figure of the consumer has become in many ways more salient to social life than citizenship (...).”. Ik vind het jammer dat, zowel in deze tekst als in het college van Ot van Daalen, dergelijke argumenten worden gebruikt, omdat dit naar mijn mening het debat geen goed doet.
Centraal in het debat met betrekking tot het centraal digitaal opslaan van persoonsgegevens staat de tegenstelling tussen privacy en veiligheid. Beide binaire begrippen zijn naar mijn mening inmiddels uitgeholde begrippen. Ik denk dat het debat zich moet richten op het gebied van het compromis: hoe kan de veiligheid in onze post 9/11-samenleving worden gewaarborgd zonder dat de privacy te veel in het geding komt? En waar die grens precies komt te liggen moet in een open en academisch debat tussen overheid en burger worden besproken.
David Lyon, “National ID Cards: Crime-Control, Citizenship and Social Sorting.” Policing 1 (2007): 111-118, 113.
Literatuur Lyon, David. “National ID Cards: Crime-Control, Citizenship and Social Sorting.” Policing 1 (2007): 111-118.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten